یکی از پرخطرترین قسمت های اجرای یک سازه یا ساختمان، داربست بندی و کار بر روی داربست است. آماری که از حوادث کارگاهی و ساختمانی ثبت شده، نشان می دهد که سقوط از روی سکوی کار و در ارتفاع داربست، یکی از پرتکرارترین حوادث است. بخش زیادی از این مشکل پرتکرار ناشی از نصب اشتباه داربست و نادیده گرفتن مسائل ایمنی مرتبط با بخش سکوی کار داربست است. برای کاهش این مشکل و آشنایی پیمانکاران با ایمن ترین روش داربست بندی، در این مقاله قصد داریم نکات مهم این مرحله از اجرای پروژه های ساخت و ساز را به شما معرفی کنیم.
4 نکته مهم زمان نصب داربست
1- ارزیابی محل داربست بندی
اولین و مهم ترین مرحله در داربست بندی، بررسی محل نصب است. در این مرحله مسئول نصب داربست در پروژه باید به دقت محل نصب و سازه ای که قرار است داربست در کنار یا زیر آن قرار بگیرد مشخص کند. برای این کار باید اقدامات زیر انجام شود:
- بررسی سطح زمین و فضای نصب داربست
- بررسی وضعیت سطح مقطع و محل قرارگیری
- موانع و عوامل محیطی (مسیر تردد، چاه، خطوط برق فشار قوی)
- تهیه نقشه مناسب از اجرای داربست
- تعیین میزان بار قابل تحمل داربست و سکوی کار مناسب آن
2- انتخاب تجهیزات نصب داربست
پس از این که محل نصب به دقت بررسی شد و نقشه نصب هم تهیه شد، باید به سراغ تهیه و استفاده از تجهیزات مناسب خود داربست رفت. در این مرحله انتخاب نوع داربست مناسب پروژه که پاسخگوی نیازمندی های آن باشد مهم است. در همین جا می توان اهمیت داده هایی که در مرحله اول جمع آوری شده است را درک کرد.
- انتخاب نوع لوله داربست
- سفارش خرید داربست مناسب با نوع بار وارده بر داربست
- انتخاب مهاری مناسب برای داربست بندی
- انتخاب تجهیزات نصب مانند بست های لوله داربستی مناسب
3- رعایت اصول نصب استاندارد داربست
پس از این که تجهیزات نصب داربست تهیه شد، حالا وقت آن است که بر اساس نقشه های طراحی شده، کار داربست بندی انجام شود. بر اساس نوع پروژه برای داربست بندی باید مراحل زیر انجام شود:
- تصحیح محل نصب داربست در صورت وجود هرگونه مانع
- اتصال پایه های داربست و استفاده از کفشک داربست برای قرارگیری صحیح پایه
- مستقر کردن پایه های عمودی لوله داربست، در سطح زمین و محل اجرای پروژه
- قرار دادن لجرهای افقی در قسمت پایین و اتصال آنها به پایه های عمودی
- تکرار مراحل 3 و 4 برای تشکیل بخش های عمودی و افقی تا ارتفاع مورد نظر
- قرار دادن یک مهاری عرضی عمود بر لجرهای افقی در هر مرحله
- استفاده از مهاری داربست و سازه برای اتصال داربست به سازه در حال ساخت
به یاد داشته باشید در هر مرحله از اتصال این لوله های داربستی و مهاری های افقی و عمودی باید از بست مناسبی که در مرحله انتخاب تجهیزات، تهیه کرده اید استفاده کنید.
4- استفاده از سکوی کار مناسب
بعد از این که سازه داربست تکمیل شد، وقت آن است که سکوی کار مناسب برای ایجاد امکان قرارگیری کارگر و تجهیزات روی داربست ایجاد شود. معمولا در این مرحله از تخته های زیرپایی چوبی استفاده می شود که هم سبک هستند، هم قیمت مناسبی دارند و هم پاسخگوی نیاز پروژه هستند.
یک تخته زیرپایی مناسب باید شامل ویژگی های زیر باشد:
- مقاومت خمشی مناسبی داشته باشد
- برای شرایط آب و هوایی پروژه مناسب باشد
- ضخامت تخته بر اساس میزان باری که تحمل می کند انتخاب شده باشد
- ابعاد آن مناسب با سکوی کار مورد نیاز و نوع داربست انتخاب شود
ضخامت و ابعاد تخته های داربستی یکی از مهم ترین مسائلی هستند که در زمان انتخاب برای ساخت سکوی کار باید مورد توجه قرار گیرند. انتخاب تخته زیرپایی با ویژگی های نامناسب برای شرایط پروژه می تواند به شکستن تخته یا سقوط کارگر و تجهیزات بینجامد. برای آشنایی با ابعاد استاندارد تخته زیرپایی می توانید مقاله دیگر ما در این زمینه را مطالعه کنید.
اگر قرار باشد که یک معیار کلی از اطلاعات فنی انتخاب تخته زیرپایی مناسب و ایمن اجرای سکوی کار به شما معرفی کنیم، تهیه جدولی به شکل زیر بر اساس اطلاعات پروژه خود شما می تواند خیلی به شما کمک کند.
| مشخصه تخته | مقدار | نکته اجرایی |
| ضخامت | حداقل 30 میلی متر | ضخامت کمتر باعث لغزش و احتمال شکست می شود |
| عرض | بین 20 تا 30 سانتی متر | عرض کمتر، فضای ایستادن کوچکتر و غیر ایمن تر |
| طول | بین 3 تا 6 متر | طول تخته باید متناسب با فاصله پایه های داربست باشد |
| وضعیت ظاهری | بدون ترک، گره و پوسیدگی | افزایش احتمال شکست با وجود گره مرده، پوسیدگی و ترک طولی در تخته |
رعایت نکات ایمنی نصب و نگهداری
با توجه به مراحل ذکر شده در بخش قبلی مقاله، کار داربست بندی تا حد زیادی به شکل ایمن اجرا خواهد شد. با این حال ایمنی یکی از مسائل مهم در زمان کار بر روی داربست و آن هم در ارتفاع های بالا به حساب می آید که همواره نیازمند توجه است. در ادامه به نکاتی خواهیم پرداخت که ایمنی داربست بندی و کار بر روی داربست را در تمامی مراحل نصب و استفاده از آن ممکن خواهد کرد.
· استفاده از تجهیزات باکیفیت
اگر از همان ابتدا تجهیزاتی که برای داربست بندی و ساخت سکوی کار آن تهیه می کنید از سازندگان معتبر تهیه شده باشد و از کیفیت آن ها اطمینان داشته باشید، احتمال خطر و ریسک استفاده از داربست تا حد زیادی در همان مراحل ابتدایی کاهش می یابد. این کار ایمنی داربست بندی را نیز افزایش می دهد.
· استفاده از تجهیزات ایمنی کارگر
در کنار خریداری ایمن تجهیزات داربست بندی، لازم است کارگران نیز به تجهیزات ایمنی زمان کار بر روی داربست مجهز شوند. استفاده از کمربندهای ایمنی (هارنس)، کلاه ایمنی مناسب، دستکش کار، کفش ایمنی و سایر تجهیزات مرتبط با اجرای کار بر روی داربست، تا حد زیادی احتمال آسیب ناشی از حوادث ناگهانی را کاهش خواهد داد.
· بازرسی دوره ای داربست و تجهیزات آن
اگر داربست بندی شما به طور کامل و استاندارد پایان پیدا کرد و کار بر روی آن آغاز شد، هنوز هم کار شما برای اطمینان از ایمنی آن باید ادامه پیدا کند. تجهیزات داربست ممکن است به دلیل شرایط مختلف از جمله آب و هوا، دچار مشکلاتی شوند که تنها با بررسی دوره ای و منظم قابل تشخیص است. برای مثال اگر در یک محیط بارانی مثل شمال ایران کار داربست بندی انجام داده اید ممکن است تخته های زیرپایی به دلیل تماس مداوم با آب دچار پوسیدگی شده باشند که ریسک شکست و سقوط کارگر را افزایش دهند. تشخیص این مشکل فقط با بررسی دوره ای امکان پذیر است.
· توجه به میزان تحمل بار داربست
در اولین مرحله از نصب داربست قرار شد که میزان باری که قرار است داربست تحمل کند مشخص شود؛ خیلی مهم است که در زمان استفاده نیز این میزان مورد توجه قرار بگیرد. نادیده گرفتن میزان تحمل بار داربست می تواند منجر به حادثه بزرگی مثل فروریختن داربست و سقوط کارگران از روی آن شود.
خطاهای زمان داربست بندی
آشنایی با خطاهای رایجی که در زمان داربست بندی توسط برخی از پیمانکاران اتفاق می افتد، می تواند راهنمای خوبی برای داربست بندی صحیح شما باشد.
- استفاده از افراد غیر متخصص برای نصب داربست
- ذخیره سازی و دپو تجهیزات نصب در محل نامناسب که به آن ها آسیب می زند
- توجه نداشتن به شرایط جوی و آب و هوای محل اجرای پروژه
- استفاده از تجهیزات دست دوم و باکیفیت های مختلف
- عدم بازرسی دوره ای و بررسی نکات ایمنی به شکل منظم
اگر این اشتباهات را جدی بگیرید و آن ها را تکرار نکنید، پروژه شما با احتمال حادثه کمتری روبه رو خواهد بود.
نتیجه گیری
ایمنی داربست بندی، به معنای ایمنی بخش بزرگی از اجرای یک پروژه ساخت و ساز است. اگر از همان مراحل ابتدایی نصب پروژه نکات و مواردی که در این مقاله مطرح شد را به طور جدی بررسی و اجرا کنید، احتمال کمتری وجود دارد که شما جزئی از حوادث کارگاهی و ساختمانی باشید که هر ساله توسط آمار رسمی اعلام می شوند.