چک تا چه مبلغی به شورای حل اختلاف

در قانون جدید شوراهای حل اختلاف مصوب ۱۴۰۲، دعاوی مطالبه وجه چک برگشتی تا سقف ۱۰۰ میلیون تومان در صلاحیت دادگاه صلح قرار گرفته است. شورای حل اختلاف دیگر به این دعاوی رسیدگی قضایی نمی کند و عمدتاً بر صلح و سازش متمرکز است.

مطالبه وجه چک برگشتی یکی از رایج ترین دعاوی حقوقی در نظام قضایی ایران است که همواره بخش قابل توجهی از پرونده ها را به خود اختصاص داده است. اما با تصویب قانون جدید شوراهای حل اختلاف در سال ۱۴۰۲، تغییرات بنیادینی در صلاحیت مراجع قضایی مربوط به این دعاوی ایجاد شده که آگاهی از آن برای عموم مردم و فعالان اقتصادی از اهمیت ویژه ای برخوردار است. این تحولات نه تنها سقف مالی رسیدگی را دستخوش تغییر قرار داده، بلکه ماهیت و نقش شورای حل اختلاف و نهادی تازه تاسیس به نام دادگاه صلح را نیز به وضوح از یکدیگر تفکیک کرده است. درک دقیق این تغییرات به شما کمک می کند تا در صورت مواجهه با چک برگشتی، مرجع صحیح را برای پیگیری حقوقی خود انتخاب کرده و از اتلاف وقت و انرژی جلوگیری نمایید.

تحولات کلیدی در صلاحیت مراجع قضایی مربوط به چک

نظام قضایی ایران در سالیان اخیر دستخوش تحولات مهمی در حوزه صلاحیت مراجع رسیدگی کننده به دعاوی مالی، به ویژه چک برگشتی، شده است. قانون جدید شوراهای حل اختلاف مصوب ۱۴۰۲، نقطه عطفی در این زمینه محسوب می شود که تفکیک آشکاری را میان نقش شورای حل اختلاف و دادگاه صلح ایجاد کرده است. برای درک صحیح وضعیت فعلی، لازم است نگاهی به گذشته و سپس به تغییرات اعمال شده داشته باشیم.

شورای حل اختلاف: از گذشته تا تحول ۱۴۰۲

پیش از تصویب قانون جدید در سال ۱۴۰۲، شوراهای حل اختلاف نقش مهمی در رسیدگی به دعاوی مالی خرد، از جمله مطالبه وجه چک برگشتی، ایفا می کردند. صلاحیت این شوراها در آن زمان، محدود به دعاوی مالی تا سقف مشخصی بود که به طور دوره ای توسط قوه قضائیه تعیین می شد. برای مثال، تا مدت ها صلاحیت مالی شوراهای حل اختلاف برای رسیدگی به دعاوی مطالبه وجه، ۲۰ میلیون تومان تعیین شده بود. این شوراها با ماهیت شبه قضایی خود، به منظور کاهش بار پرونده های محاکم دادگستری و تسهیل دسترسی مردم به عدالت، وظیفه صدور رأی در این دعاوی را بر عهده داشتند. ساختار آنها معمولاً شامل یک رئیس و چند عضو بود که تلاش می کردند ابتدا از طریق صلح و سازش میان طرفین، پرونده را مختومه کنند و در صورت عدم سازش، رأی مقتضی را صادر می نمودند.

قانون جدید شوراهای حل اختلاف (مصوب ۱۴۰۲) و ظهور دادگاه صلح

قانون جدید شوراهای حل اختلاف، که در جلسه علنی روز چهارشنبه بیست ودوم شهریورماه سال ۱۴۰۲ در مجلس شورای اسلامی به تصویب رسید و در تاریخ ۱۴۰۲/۰۷/۱۲ به تأیید شورای نگهبان رسید، یک تحول اساسی در ساختار قضایی مربوط به دعاوی مالی ایجاد کرد. این قانون با هدف تخصصی تر کردن مراجع رسیدگی و افزایش کارایی، نهادی جدید به نام «دادگاه صلح» را ایجاد نمود. لازم به ذکر است که این قانون پس از انتشار در روزنامه رسمی دولت و سپری شدن مهلت ۱۵ روزه، لازم الاجرا می شود و از تاریخ نگارش این مقاله، فرآیند اجرایی شدن آن در حال تکمیل است.

مهم ترین نکته در قانون جدید، تفکیک صریح نقش هاست: «شورای حل اختلاف» کنونی، دیگر مرجع قضایی برای صدور حکم در دعاوی مطالبه وجه چک نیست. وظیفه اصلی آن به «صلح و سازش» محدود شده و هدف آن حل و فصل اختلافات از طریق توافق طرفین است. در مقابل، «دادگاه صلح» به عنوان یک مرجع قضایی مستقل و زیر نظر قوه قضائیه، صلاحیت رسیدگی به دعاوی مالی و صدور حکم را بر عهده دارد. به بیان دیگر، اگر چک برگشتی دارید و قصد مطالبه وجه آن را دارید، از این پس باید دعوای خود را در «دادگاه صلح» مطرح کنید، نه «شورای حل اختلاف» با ماهیت صرفاً سازشی.

با این تغییر، ماهیت دادگاه صلح از شورای حل اختلاف منفک و جدا شده و یک دادگاه مستقل ایجاد گردیده است. شورای حل اختلاف، هرچند همچنان در روستاها و مراکز شهرها وجود خواهد داشت، اما صلاحیت آن فقط در سازش و مذاکره و در نهایت صدور گزارش اصلاحی (توافق نامه) محدود می شود و دیگر نمی تواند حکمی را صادر و لازم الاجرا کند. اعضای شورا نیز سه نفر (یک رئیس، یک عضو اصلی و یک عضو علی البدل) خواهند بود. دادگاه صلح اما، یک مرجع دادگستری و قضایی محسوب می شود، زیرا یک دادرس و یک عضو پایه قضایی در آن حضور دارد و رأی صادر می کند.

سقف صلاحیت مالی دادگاه صلح برای مطالبه وجه چک

یکی از مهم ترین بخش های قانون جدید شوراهای حل اختلاف مصوب ۱۴۰۲، بازنگری در سقف صلاحیت مالی مراجع قضایی برای رسیدگی به دعاوی مختلف، به ویژه چک برگشتی است. این تغییرات به طور مستقیم بر مسیر پیگیری حقوقی شما تأثیر می گذارد و آگاهی از آن برای هر فردی که با چک سروکار دارد، ضروری است.

نصاب جدید: ۱۰۰ میلیون تومان برای دادگاه صلح

بر اساس قانون جدید، دادگاه صلح صلاحیت رسیدگی به دعاوی مالی (از جمله دعاوی مطالبه وجه چک برگشتی) تا سقف ۱۰۰ میلیون تومان را دارد. این مبلغ، در مقایسه با سقف ۲۰ میلیون تومانی که پیش تر برای شورای حل اختلاف تعیین شده بود، افزایش قابل توجهی را نشان می دهد. این افزایش سقف، با هدف کاهش بار پرونده های دادگاه های عمومی حقوقی و تسریع در روند رسیدگی به دعاوی خرد و متوسط صورت گرفته است. بنابراین، اگر چک برگشتی شما مبلغی تا ۱۰۰ میلیون تومان دارد، مرجع صالح برای طرح دعوای مطالبه وجه آن، «دادگاه صلح» خواهد بود.

این تغییر، دسترسی به عدالت را برای مبالغ متوسط آسان تر می کند و امیدواریم که به کاهش زمان رسیدگی و هزینه های مرتبط با دعاوی چک منجر شود. لازم به یادآوری است که این سقف برای دعاوی «مطالبه وجه» است و شامل خسارت تأخیر تأدیه و هزینه های دادرسی که به اصل خواسته اضافه می شوند، نیست. به عبارت دیگر، مبلغ اصل چک نباید از ۱۰۰ میلیون تومان فراتر رود تا دادگاه صلح صلاحیت رسیدگی داشته باشد؛ اما خسارات و هزینه ها، حتی اگر خواسته را از این سقف عبور دهند، مانع صلاحیت دادگاه صلح نخواهند بود.

بر اساس قانون جدید ۱۴۰۲، دادگاه صلح صلاحیت رسیدگی به دعاوی مطالبه وجه چک برگشتی را تا سقف ۱۰۰ میلیون تومان (صد میلیون تومان) دارد که این میزان افزایش چشمگیری نسبت به گذشته نشان می دهد.

دعاوی چک با مبالغ بالاتر از ۱۰۰ میلیون تومان

چنانچه مبلغ اصل چک برگشتی شما از ۱۰۰ میلیون تومان فراتر رود، دادگاه صلح صلاحیت رسیدگی به آن را نخواهد داشت. در این حالت، مرجع صالح برای طرح دعوای مطالبه وجه چک، «دادگاه های عمومی حقوقی» است. این دادگاه ها صلاحیت عام رسیدگی به تمامی دعاوی حقوقی را دارند و محدودیت های مالی دادگاه صلح شامل آن ها نمی شود.

تفاوت های کلیدی در فرآیند، هزینه ها و زمان رسیدگی بین دادگاه صلح و دادگاه عمومی حقوقی:

در جدول زیر به تفاوت های مهم بین دادگاه صلح و دادگاه عمومی حقوقی اشاره شده است:

ویژگی	دادگاه صلح (مبالغ تا ۱۰۰ میلیون تومان)	دادگاه عمومی حقوقی (مبالغ بالای ۱۰۰ میلیون تومان)
فرآیند رسیدگی	سریع تر و ساده تر، با هدف تسریع در حل و فصل اختلافات.	معمولاً پیچیده تر و زمان برتر، با رعایت جزئیات بیشتر آیین دادرسی.
هزینه های دادرسی	معمولاً کمتر از دادگاه های عمومی حقوقی.	بالاتر، متناسب با مبلغ خواسته و پیچیدگی پرونده.
زمان رسیدگی	کوتاه تر به دلیل حجم کمتر پرونده ها و فرآیند ساده تر.	طولانی تر به دلیل حجم بیشتر پرونده ها و پیچیدگی فرآیند.
مرجع تجدیدنظر	دادگاه تجدیدنظر استان (برای دعاوی ۵۰ تا ۱۰۰ میلیون تومان).	دادگاه تجدیدنظر استان.
امکان فرجام خواهی	ابهامات قانونی وجود دارد و رجوع به آیین دادرسی مدنی.	بله، برای مبالغ بالا طبق آیین دادرسی مدنی.

انتخاب مرجع صحیح برای طرح دعوا از اهمیت بالایی برخوردار است؛ چرا که طرح دعوا در مرجع غیرصالح می تواند به اطاله دادرسی و تحمیل هزینه های اضافی منجر شود. بنابراین، قبل از هر اقدامی، مبلغ دقیق چک و سقف صلاحیت مرجع قضایی را مدنظر قرار دهید.

مراحل عملی مطالبه وجه چک برگشتی در دادگاه صلح

پس از آشنایی با تحولات قانونی و سقف صلاحیت دادگاه صلح برای رسیدگی به دعاوی چک، حال نوبت به بررسی مراحل عملی پیگیری مطالبه وجه چک برگشتی می رسد. این مراحل، راهنمای گام به گام شما برای طرح دعوا و احقاق حق در دادگاه صلح است.

اقدامات پیش از طرح دعوا

برای شروع هرگونه اقدام حقوقی برای مطالبه وجه چک برگشتی، انجام چند گام اولیه ضروری است که به شرح زیر می باشد:

1. برگشت زدن چک و دریافت گواهی عدم پرداخت: مهمترین قدم، مراجعه به بانک صادرکننده چک در تاریخ سررسید یا پس از آن و درخواست برگشت زدن چک است. بانک موظف است پس از عدم موجودی یا کسری موجودی، چک را برگشت زده و گواهی عدم پرداخت (یا همان برگشتی) را به شما ارائه دهد. این گواهی، سند اصلی اثبات عدم وصول وجه چک و شرط لازم برای طرح هرگونه دعوای حقوقی یا کیفری است.
2. جمع آوری و آماده سازی مدارک لازم: پیش از مراجعه به دفاتر خدمات الکترونیک قضایی، تمامی مدارک مورد نیاز را آماده کنید. این مدارک شامل:
   • اصل و کپی چک برگشتی.
   • اصل و کپی گواهی عدم پرداخت (برگشتی) از بانک.
   • مدارک هویتی خواهان (صاحب چک)، شامل شناسنامه و کارت ملی.
   • در صورت لزوم، مستندات مربوط به رابطه معاملاتی که چک بابت آن صادر شده است (مانند قرارداد، فاکتور، رسید و غیره). اگرچه چک یک سند مستقل است، اما در برخی موارد ارائه این مستندات می تواند به روشن شدن ابعاد پرونده کمک کند.

نحوه تنظیم و ثبت دادخواست

پس از آماده سازی مدارک، باید دادخواست مطالبه وجه چک را تنظیم و ثبت کنید:

1. مراجعه به دفاتر خدمات الکترونیک قضایی: بر خلاف گذشته که امکان طرح مستقیم دعاوی در برخی مراجع وجود داشت، امروزه تمامی دادخواست ها باید از طریق دفاتر خدمات الکترونیک قضایی ثبت و به مراجع صالح ارسال شوند. پس، با در دست داشتن تمامی مدارک به یکی از این دفاتر مراجعه کنید.
2. نکات مهم در تکمیل اطلاعات دادخواست: در زمان تکمیل دادخواست، به موارد زیر دقت کنید:
   • خواهان: مشخصات کامل شما (نام، نام خانوادگی، کد ملی، آدرس دقیق، شماره تماس).
   • خوانده: مشخصات کامل صادرکننده چک و ظهرنویسان (در صورت وجود) شامل نام، نام خانوادگی، کد ملی و آدرس دقیق آن ها. دقت در آدرس خوانده بسیار مهم است، زیرا ابلاغ اوراق قضایی به این نشانی انجام می شود.
   • مبلغ خواسته: علاوه بر مبلغ اصلی چک، می توانید خسارت تأخیر تأدیه (از تاریخ سررسید چک تا زمان اجرای حکم) و همچنین هزینه های دادرسی و حق الوکاله (در صورت داشتن وکیل) را نیز مطالبه کنید. نحوه محاسبه خسارت تأخیر تأدیه طبق شاخص بانک مرکزی انجام می شود.
   • شرح خواسته: به طور دقیق و خلاصه، مطالبه وجه چک برگشتی به شماره و تاریخ مشخص، به همراه خسارت تأخیر تأدیه و هزینه های دادرسی را درخواست کنید.
   • پیوست ها: تمامی مدارک آماده شده (چک، گواهی عدم پرداخت، مدارک هویتی و سایر مستندات) را به دادخواست پیوست نمایید.

فرایند رسیدگی در دادگاه صلح

پس از ثبت دادخواست، پرونده شما به دادگاه صلح ارجاع داده شده و مراحل زیر طی می شود:

1. ابلاغ دادخواست و تشکیل جلسه رسیدگی: دادخواست شما به خوانده ابلاغ می شود و زمانی برای تشکیل جلسه رسیدگی تعیین می گردد. طرفین دعوا می توانند شخصاً یا از طریق وکیل دادگستری در جلسه حاضر شوند.
2. نحوه ارائه دلایل و مستندات: در جلسه رسیدگی، خواهان و خوانده فرصت دارند تا دلایل و مستندات خود را ارائه دهند. خواهان باید چک برگشتی و گواهی عدم پرداخت را به عنوان دلیل اصلی مطالبه وجه ارائه کند. خوانده نیز می تواند با ارائه دلایل مانند پرداخت وجه چک به روش دیگر، یا وجود رابطه حقوقی متفاوت، از خود دفاع کند.
3. صدور رأی و مفاد آن: پس از بررسی دلایل و شنیدن اظهارات طرفین، دادگاه صلح اقدام به صدور رأی می نماید. رأی می تواند شامل موارد زیر باشد:
   • حکم به پرداخت اصل وجه چک.
   • حکم به پرداخت خسارت تأخیر تأدیه از تاریخ سررسید چک.
   • حکم به پرداخت هزینه های دادرسی که خواهان متحمل شده است.
   • در صورت نیاز، حکم به پرداخت حق الوکاله وکیل (در صورتی که در دادخواست مطالبه شده باشد).

اجرای حکم صادره از دادگاه صلح

پس از صدور رأی قطعی توسط دادگاه صلح (یا تأیید آن در مرجع تجدیدنظر)، نوبت به اجرای حکم می رسد:

1. مراحل درخواست اجرائیه و پیگیری اجرای آن: خواهان باید درخواست صدور اجرائیه را به دادگاه صادرکننده رأی ارائه دهد. پس از صدور اجرائیه، پرونده به اجرای احکام دادگستری ارسال می شود. اجرای احکام با ابلاغ اجرائیه به محکوم علیه (صادرکننده چک)، به او فرصت می دهد تا وجه را پرداخت کند. در صورت عدم پرداخت، محکوم له (صاحب چک) می تواند درخواست توقیف اموال محکوم علیه (مانند حساب های بانکی، املاک، خودرو یا سایر اموال منقول) را از اجرای احکام مطالبه کند.

پیگیری مداوم در تمامی این مراحل می تواند به تسریع روند اجرای حکم و وصول مطالبات شما کمک کند.

ابعاد حقوقی و نکات کلیدی در مورد چک و صلاحیت مراجع قضایی

دعاوی مربوط به چک و صلاحیت مراجع قضایی، دارای ابعاد و نکات حقوقی مهمی است که آگاهی از آن ها می تواند به شما در پیشبرد صحیح پرونده کمک کند. قانون جدید شوراهای حل اختلاف ۱۴۰۲، تغییرات عمده ای را در این زمینه ایجاد کرده که لازم است با جزئیات آن آشنا شوید.

سایر دعاوی مالی در صلاحیت دادگاه صلح

دادگاه صلح، علاوه بر دعاوی مطالبه وجه چک برگشتی تا سقف ۱۰۰ میلیون تومان، صلاحیت رسیدگی به طیف وسیعی از دعاوی مالی و غیرمالی دیگر را نیز دارد. این موارد به شرح زیر می باشند:

• دعاوی مالی تا سقف ۱۰۰ میلیون تومان: شامل تمامی دعاوی که خواسته مالی آن ها از این سقف تجاوز نکند، مانند مطالبه قرض، اجاره بها، و دیگر تعهدات مالی.
• دعاوی خانوادگی خاص:
  • مطالبه مهریه، نفقه و اجرت المثل ایام زوجیت، در صورتی که خواسته مالی آن ها از سقف ۱۰۰ میلیون تومان تجاوز نکند.
  • دعاوی مربوط به جهیزیه (استرداد جهیزیه) تا سقف ۱۰۰ میلیون تومان.
• دعاوی سه گانه تصرف: شامل تصرف عدوانی، ممانعت از حق و مزاحمت از حق (صرف نظر از مبلغ).
• دعاوی مربوط به تخلیه عین مستأجره: به استثنای دعاوی مربوط به حق سرقفلی و حق کسب و پیشه.
• دعاوی اثبات رشد: برای افرادی که در سنین خاصی نیاز به اثبات رشد فکری و مالی دارند.
• دعاوی حصر وراثت: برای تعیین ورثه متوفی.
• دعاوی تعدیل اجاره بها: در قراردادهای اجاره.
• اصلاح شناسنامه و اصلاح مشخصات مدرک تحصیلی: این نکته حائز اهمیت است که دادگاه صلح صلاحیت رسیدگی به اصلاح مشخصات مدرک تحصیلی دانشگاه های غیردولتی، غیرانتفاعی و دانشگاه هایی که زیر نظر وزارتین بهداشت و علوم نیستند را دارد. در مقابل، مرجع رسیدگی به دعاوی مشابه مربوط به دانشگاه های دولتی، دیوان عدالت اداری است.
• تأمین دلیل: برای حفظ دلایل و شواهد پیش از طرح دعوای اصلی.

موارد خارج از صلاحیت دادگاه صلح (حتی با مبلغ زیر ۱۰۰ میلیون تومان)

با وجود گسترش صلاحیت دادگاه صلح، برخی دعاوی، حتی اگر از نظر مالی زیر سقف ۱۰۰ میلیون تومان باشند، همچنان در صلاحیت این دادگاه قرار نمی گیرند و باید در دادگاه های عمومی حقوقی یا مراجع قضایی تخصصی دیگر مطرح شوند. این موارد شامل:

• دعاوی مربوط به اصل نکاح (ازدواج) و طلاق (اعم از طلاق توافقی، از طرف زوج یا از طرف زوجه).
• دعاوی مربوط به فسخ نکاح و بطلان آن.
• دعاوی مربوط به نسب (اثبات یا نفی نسب).
• دعاوی مربوط به وقف، وصیت و ارث (مانند ابطال وصیت نامه، تقسیم ارث در برخی موارد پیچیده).
• دعاوی مربوط به اموال غیرمنقول (مانند اثبات مالکیت، خلع ید، افراز و تفکیک ملک، ابطال سند ملک) که پیچیدگی های خاص خود را دارند.
• دعاوی ورشکستگی (این دعاوی ماهیت تجاری و تخصصی دارند و باید در دادگاه های عمومی حقوقی مطرح شوند).
• دعاوی علیه دستگاه های دولتی و عمومی (مانند وزارتخانه ها، سازمان های دولتی و شهرداری ها)، که معمولاً در صلاحیت دیوان عدالت اداری یا دادگاه های عمومی قرار می گیرند.

آگاهی از این موارد منفی صلاحیت به اندازه دانستن موارد مثبت صلاحیت دادگاه صلح اهمیت دارد تا از طرح دعوا در مرجع غیرصالح و پیامدهای آن جلوگیری شود.

مهلت های قانونی: حقوقی و کیفری چک

رسیدگی به چک می تواند ابعاد حقوقی و کیفری داشته باشد که هر کدام مهلت های خاص خود را دارند:

1. دعوای حقوقی (مطالبه وجه): برای طرح دعوای حقوقی مطالبه وجه چک در دادگاه صلح یا دادگاه عمومی حقوقی، به طور کلی مهلت خاصی وجود ندارد، اما هرچه زودتر اقدام شود، شانس موفقیت در وصول مطالبات و جلوگیری از مرور زمان (هرچند برای چک مهلت مرور زمان طولانی است) و از دست رفتن اموال خوانده بیشتر است.
2. دعوای کیفری (صدور چک بلامحل): برای برخورداری از حمایت کیفری و شکایت از صادرکننده چک بلامحل، باید در مهلت های قانونی اقدام کرد:
   • در مهلت ۱۵ روز از تاریخ سررسید چک، باید برای دریافت گواهی عدم پرداخت به بانک مراجعه شود.
   • در مهلت ۶ ماه از تاریخ صدور گواهی عدم پرداخت، باید شکایت کیفری مطرح شود.

   عدم رعایت این مهلت ها، حق شما را برای پیگیری کیفری چک سلب می کند، اما همچنان می توانید از طریق مراجع حقوقی (دادگاه صلح یا دادگاه عمومی حقوقی) مطالبه وجه چک را پیگیری کنید.

تجدیدنظرخواهی و فرجام خواهی از آرای دادگاه صلح

یکی از مهمترین جنبه های قانون جدید، نحوه اعتراض به آرای صادره از دادگاه صلح است:

• واخواهی: اگر دادگاه صلح رأی غیابی (در غیاب خوانده) صادر کند، خوانده می تواند در همان دادگاه صلح درخواست واخواهی (اعتراض به رأی غیابی) نماید.
• تجدیدنظرخواهی:
  • دعاوی مالی که مبلغ آن ها زیر ۵۰ میلیون تومان است، آرای صادره از دادگاه صلح در آن ها قطعی محسوب می شود و قابل تجدیدنظرخواهی نیستند.
  • دعاوی مالی که مبلغ خواسته آن ها از ۵۰ میلیون تومان تا ۱۰۰ میلیون تومان است، آرای صادره از دادگاه صلح در این موارد قابل تجدیدنظرخواهی در دادگاه تجدیدنظر استان خواهد بود.
• فرجام خواهی: در مورد فرجام خواهی (اعتراض در دیوان عالی کشور) از آرای دادگاه صلح، قانون جدید شوراهای حل اختلاف صراحتاً تعیین تکلیف نکرده و در این خصوص سکوت اختیار کرده است. این سکوت باعث می شود که به مقررات قانون آیین دادرسی مدنی رجوع کنیم. مطابق آیین دادرسی مدنی، دعاوی با خواسته بالای ۲۰ میلیون ریال (۲ میلیون تومان) قابلیت فرجام خواهی در دیوان عالی کشور را دارند. این وضعیت یک ابهام و ایراد قانونی را ایجاد می کند: چگونه ممکن است رأی دادگاه صلح در دعاوی زیر ۵۰ میلیون تومان قطعی باشد و نتوان در مرجع تالی (دادگاه تجدیدنظر استان) به آن اعتراض کرد، اما همان رأی در مرجع عالی (دیوان عالی کشور) قابل فرجام خواهی باشد؟ این تناقض احتمالی نیازمند شفاف سازی های آتی از سوی قوه قضائیه یا اصلاح قانون است.

نقش وکیل دادگستری و وکیل مدنی

قانون جدید به صراحت به نقش وکیل در فرآیند رسیدگی اشاره کرده است:

• برای رسیدگی قضایی و صدور حکم در «دادگاه صلح»، حضور وکیل دادگستری دارای پروانه رسمی (چه از کانون وکلا و چه از مرکز مشاوران) الزامی است.
• در موارد «صلح و سازش» که در خود «شورای حل اختلاف» (با ماهیت جدیدش) یا در مرحله سازش دادگاه صلح مطرح می شود، طبق ماده ۱۸ قانون جدید، استفاده از «وکیل مدنی» نیز مجاز است. وکیل مدنی به شخصی اطلاق می شود که دانش حقوقی دارد اما فاقد پروانه وکالت رسمی است. این تمهید، دسترسی مردم به مشاوره های حقوقی در مرحله سازش را تسهیل می کند.

آیا جمع چند فقره چک در یک دادخواست بر نصاب صلاحیت تأثیر دارد؟

بله، در صورتی که خواهان تصمیم به مطالبه وجه چند فقره چک از یک خوانده در قالب یک دادخواست داشته باشد، نصاب صلاحیت دادگاه صلح بر اساس «جمع کل مبلغ خواسته» محاسبه می شود. به این معنی که اگر مجموع مبالغ اصل چک ها از ۱۰۰ میلیون تومان تجاوز کند، حتی اگر هر یک از چک ها به تنهایی زیر این سقف باشند، پرونده باید در دادگاه عمومی حقوقی مطرح شود و دادگاه صلح صلاحیت رسیدگی به آن را نخواهد داشت. این قاعده برای جلوگیری از تقسیم مصنوعی دعاوی به منظور طرح آن در دادگاه های با صلاحیت پایین تر وضع شده است.

اهمیت پیگیری آخرین بخشنامه ها و تغییرات

مبالغ صلاحیت مراجع قضایی، به ویژه در شرایط تورمی و اقتصادی کشور، ممکن است در آینده تغییر کند. قوه قضائیه می تواند با صدور بخشنامه ها و دستورالعمل های جدید، این سقف ها را به روزرسانی کند. بنابراین، همواره توصیه می شود قبل از هرگونه اقدام حقوقی، آخرین بخشنامه ها و مقررات مربوط به صلاحیت مراجع قضایی را از طریق مراجع رسمی یا با مشورت متخصصین حقوقی پیگیری کنید تا اطلاعات شما کاملاً به روز و دقیق باشد.

جمع بندی و نتیجه گیری

آشنایی با قوانین مربوط به چک و مراجع قضایی صالح برای رسیدگی به آن، به شما کمک می کند تا در زمان مواجهه با مشکلات حقوقی، با آگاهی کامل گام بردارید. قانون جدید شوراهای حل اختلاف مصوب ۱۴۰۲، تحولات اساسی را در این زمینه ایجاد کرده که فهم دقیق آن ها برای هر فردی ضروری است.

نکات اصلی و کلیدی این مقاله را می توان در موارد زیر خلاصه کرد:

• تفکیک روشن شورای حل اختلاف و دادگاه صلح: پس از لازم الاجرا شدن قانون جدید، «شورای حل اختلاف» عمدتاً به مرجعی برای صلح و سازش تبدیل شده و دیگر صلاحیت صدور حکم در دعاوی مطالبه وجه چک را ندارد. در مقابل، «دادگاه صلح» به عنوان یک مرجع قضایی مستقل، مسئول رسیدگی و صدور حکم در این دعاوی است.
• سقف ۱۰۰ میلیون تومانی دادگاه صلح برای چک: دادگاه صلح صلاحیت رسیدگی به دعاوی مطالبه وجه چک برگشتی را تا سقف ۱۰۰ میلیون تومان دارد. برای مبالغ بالاتر، باید به دادگاه های عمومی حقوقی مراجعه شود.
• اهمیت قانون جدید ۱۴۰۲: این قانون نه تنها سقف صلاحیت را تغییر داده، بلکه فرآیندها و قواعد مربوط به تجدیدنظرخواهی و حضور وکلا را نیز دگرگون ساخته است.
• پیگیری دقیق مراحل: از برگشت زدن چک و دریافت گواهی عدم پرداخت تا تنظیم دادخواست در دفاتر خدمات الکترونیک قضایی و پیگیری اجرای حکم، هر گام نیازمند دقت و آگاهی است.
• لزوم مشورت با متخصصین: با توجه به پیچیدگی های قوانین و ابهامات احتمالی در برخی مواد قانونی (مانند فرجام خواهی)، همواره توصیه می شود قبل از هر اقدامی، با وکیل یا مشاور حقوقی متخصص مشورت کنید. این مشورت می تواند از بروز اشتباهات احتمالی و اتلاف وقت و هزینه جلوگیری کند و مسیر احقاق حق شما را هموارتر سازد.

با آگاهی از این اطلاعات، می توانید در مسیر پیگیری مطالبات چک خود، هوشمندانه تر و مؤثرتر عمل کنید. فراموش نکنید که دانش حقوقی، ابزار قدرتمندی برای حفاظت از حقوق و منافع شماست.